Winkelwagen
0
Als we het over de Clone Saga hebben, denken we meteen aan de mannelijke figuren die de geschiedenis ervan hebben getekend: Ben Reilly, Kaine, Peter Parker, de Jackal. We vergeten bijna altijd de nochtans centrale gestalte van een jonge vrouw met lichte haren, ontmoet in een naamloze diner in het Midwesten, die de beroemdste kloon van de webslinger zijn eerste echte liefdesverhaal schonk. Haar schuilnaam was Elizabeth Tyne. Haar echte naam is Janine Godbe. En haar lot vat in zijn eentje alles samen wat de kloonmythologie van de Spider-Man het meest hartverscheurend maakt: het idee dat geen enkele kopie, hoe perfect ook, een toekomst kan opbouwen zonder dat het verleden zijn tol komt opeisen.
Dit artikel volgt het traject van een personage dat nooit een eigen serie kreeg, nooit een figuur, bijna nooit redactionele aandacht, en dat toch de geheime wond van het hele kloonepos vormt. Janine Godbe is geen heldin en geen schurk. Zij is wat de Clone Saga het zeldzaamst heeft voortgebracht: een menselijk personage te midden van genetische dubbelgangers, verwrongen experimenten en gestolen identiteiten. Om haar reikwijdte te meten moeten we terug naar het moment waarop Ben Reilly, dolend door Amerika, haar pad kruist en zich, voor de eerste en laatste keer, een normaal leven durft te hopen.
Een ontmoeting in een vreemde stad
Om de verschijning van Janine Godbe te begrijpen, moeten we ons terugplaatsen in de chaotische chronologie van de beroemdste kloon uit de comics. Na de gebeurtenissen verteld in The Lost Years, de verhaallijn die de verloren jaren van de vergeten kloon vertelt, vlucht Ben Reilly uit New York. Hij weigert Peter Parker te zijn. Hij weigert de Spider-Man te zijn. Hij wil gewoon bestaan, in een stad waar niemand zijn gezicht kent, waar niemand weet dat hij uit een reageerbuis van de Jackal komt. Voor Ben Reilly, wiens volledige parcours als kloon een van de fascinerendste van het Marvel-universum blijft, is deze reis vooral een innerlijke vlucht.
In Salt Lake City kruist hij Janine voor het eerst. Ze werkt als serveerster in een charmeloze diner, onder de naam Elizabeth Tyne. Ze is discreet, bijna onopvallend, maar iets in haar blik haakt zich vast aan die van Ben. Ook hij leeft onder een valse identiteit. Ook hij verbergt wat hij is. Deze dubbele clandestiniteit schept meteen een doffe intimiteit tussen hen, alsof twee voortvluchtigen elkaars angst herkennen zonder zich te hoeven verklaren. De scenarist die Janine introduceerde, J.M. DeMatteis, speelde precies met dat idee: een liefdesverhaal tussen twee mensen die liegen over hun naam, maar elkaar de waarheid over hun ziel vertellen.
De band groeit langzaam. Ben vertrouwt Janine toe wat hij voor zijn geschiedenis houdt, en verzwijgt de bovennatuurlijke details. Janine vertrouwt Ben toe dat ze haar vader verloor onder omstandigheden die ze niet onder woorden kan brengen. Geen van beiden vraagt de ander om het volledige plaatje. Die fijngevoeligheid, dat wederzijdse respect voor de schaduwzones, is een van de mooiste liefdesrelaties die ooit zijn geschreven voor een personage dat rond de webslinger draait, te vergelijken met de invloed van Mary Jane Watson op Peter Parker of met het eeuwige debat tussen Gwen Stacy en Mary Jane. Janine speelt echter niet in dezelfde competitie: ze verleidt geen held, ze houdt van een man die er alles aan heeft gedaan om er geen meer te zijn.
Elizabeth Tyne, de gestolen naam van een voortvluchtige
De waarheid van Janine is even duister als die van Ben, misschien zelfs meer. Janine Godbe groeide op in een huis waar haar eigen vader haar jarenlang misbruikte. Op een nacht doodde ze hem, in een wanhopige daad van zelfverdediging. Om aan de gevangenis te ontsnappen, ensceneerde ze haar eigen zelfmoord door te doen geloven dat ze zich in een rivier had geworpen, om vervolgens te vluchten, van naam te veranderen, van stad te veranderen, van leven te veranderen. Elizabeth Tyne bestond niet vóór die daad. Het is een identiteit die werd opgebouwd om te overleven, bijna als een kostuum, een vervangingsgezicht.
Die parallel tussen de twee hoofdpersonen is wat het hele verhaal zijn kracht geeft. Ben Reilly is een kloon, een wezen gemaakt om op een ander te lijken. Janine is een misdadigster die een nieuwe identiteit heeft gefabriceerd om niet langer zichzelf te zijn. Beiden leven in lichamen die hun echte naam niet dragen. Beiden werden voortgebracht door het geweld van een man: voor Ben is dat de gekwelde schepper van de Clone Saga die hem in een laboratorium ter wereld bracht; voor Janine is dat een misbruikende vader die ze uiteindelijk uit de weg ruimde. De narratieve toenadering wordt nooit ruw uitgesproken, maar doordringt elke scène waarin ze samen zijn.
Dit mechanisme weerklinkt in het traject van andere bijfiguren uit het Marvel-universum die zichzelf heropbouwen met valse identiteiten. Eddie Brock, in zijn tragische band met Peter Parker, is daar een ander voorbeeld van. Maar Janine zoekt geen macht. Ze zoekt geen wraak. Ze wil alleen maar een hele nacht kunnen slapen zonder nachtmerries. Die tragische bescheidenheid van haar doel, die weigering van wraak of heroïsche verlossing, maakt haar tot een diep apart personage.
DECO — Modern Art Canvas
Canvas Poster — Modern Art
22,90 €
Zoals Janine een kader zocht om adem te halen, kleedt dit canvas een muur aan met een grafische schoonheid die uitnodigt tot contemplatie. Een rustgevend object dat nooit schreeuwt.
Ontdekken →De broosheid van een liefde gebouwd op twee geheimen
Het koppel Ben en Janine leeft maandenlang in een des te kostbaarder bubbel omdat ze zo broos is. Ben houdt zich verre van elk uniform. Hij weigert het kostuum aan te trekken. Hij doet alsof zijn krachten niet bestaan. Hij werkt in seizoensbanen, schildert een beetje, leest veel. Janine verdient haar uren in de diner, spaart, verzint plannen om terug te keren naar het leven. Voor het eerst sinds zijn schepping laat de kloon het idee opkomen dat hij misschien, heel misschien, recht zou kunnen hebben op een persoonlijke toekomst.
Die rustpoze is essentieel om de morele boog van het personage te begrijpen. Ben Reilly is geen antiheld. Hij is evenmin een simpele variant van de held. Met Janine wordt hij iets veel zeldzamers: een man die de heroïsche identiteit heeft opgegeven om gewoon weer mens te worden. Die houding brengt hem dicht bij de periode waarin Peter Parker het kostuum aan de wilgen hangt in Spider-Man No More, met dit verschil dat Ben zelfs niet de kans heeft gehad op een eerder normaal leven om naar terug te keren.
Het drama is dat dit tussenstuk volledig op leugens berust. Noch Ben noch Janine vertelt de ander de waarheid. En hoe meer tijd verstrijkt, hoe meer elke mogelijke onthulling dreigt alles te laten instorten. Zo bouwt het verhaal een trage spanning op, als een koord dat zich strakker spant onder de schijnbare zachtheid van de huiselijke scènes. Elk gedeeld ontbijt is een tijdbom. Elk liefdesgesprek berust op wat men elkaar niet durft te zeggen. En de hele kloonmythologie verdicht zich in deze boog tot één simpele vraag: kan een wezen dat in leugens werd gevormd, liefhebben in waarheid?
Het verraad dat Ben Reilly breekt
Het onvermijdelijke gebeurt. In de loop van het verhaal ontdekt Ben de ware identiteit van Janine, evenals het verleden dat schuilgaat achter de naam Elizabeth Tyne. Hij verneemt de dood van de misbruikende vader. Hij verneemt de geënsceneerde zelfmoord. Hij verneemt dat ze jarenlang gevlucht is door zich een clandestien leven op te bouwen. De onthulling overweldigt hem, niet omdat hij haar veroordeelt, maar omdat hij plots scherp beseft dat de vrouw van wie hij houdt precies dezelfde last draagt als hij: die van een wezen dat niet onder zijn echte naam mag bestaan. Het is precies op dat moment dat Ben ervoor kiest, volledig in tegenspraak met zijn eigen geschiedenis, om haar aan te zetten zich aan te geven.
Die beslissing is een van de meest omstreden uit het hele traject van de kloon. Ben gelooft, oprecht, dat Janine nooit een vol leven zal kunnen leiden zolang ze verborgen leeft. Hij denkt dat ze rekenschap moet afleggen om daarna echt te kunnen bestaan. Maar hij beseft niet dat die morele eis, opgelegd aan het leven van een misbruikte vrouw, neerkomt op haar tweemaal veroordelen. Janine weigert. Ze vlucht. Ze ensceneert voor de tweede keer haar eigen dood, deze keer door Ben te laten geloven dat ze in een rivier is verdronken, net als tien jaar eerder met haar vader.
De kloon waant zich dan verantwoordelijk voor de dood van de enige vrouw die ooit van hem heeft gehouden. Hij stort in. Die welbepaalde pijn is een van de drijfveren van al zijn latere omzwervingen, tot aan zijn terugkeer naar New York waar hij het kostuum van de Scarlet Spider zal aantrekken. De woede, de schuld, de angst voor gehechtheid: Ben Reilly zal die wonden voortaan dragen als een tatoeage, precies zoals Kaine de littekens van zijn eigen genetische instabiliteit op zijn lichaam draagt. Janine verschijnt niet in het onmiddellijke vervolg van de Clone Saga. Maar haar geest bewoont alle beslissingen die zullen volgen.
De aangrijpende terugkeer in The Clone Conspiracy
Men had Janine Godbe vergeten kunnen wanen. En toch keert haar naam, meer dan twintig jaar later, terug in The Clone Conspiracy, de verhaallijn die het klonen in 2016 weer centraal stelde bij de webslinger. De oorspronkelijke schepper heeft haar op zijn beurt gekloond. De verrezen Janine klopt aan bij Ben Reilly, die zelf een troebele, ambigue figuur is geworden, schommelend tussen verlossing en val. De terugkeer van Janine is geen simpele nostalgische recycling. Het is een precieze messteek in de psyche van de kloon: de vrouw die hij dacht door zijn eigen fout te hebben gedood, keert bij hem terug, genetisch gereconstrueerd, maar met het volledige geheugen aan hun gelukkige dagen.
Die wederopstanding plaatst Ben voor een ondraaglijk dilemma. Van de gekloonde Janine houden, betekent de wetenschap valideren van de demiurg die hemzelf heeft geschapen. Het betekent aanvaarden dat de doden kunnen worden teruggehaald, en dus het hele project van New U Technologies aanvaarden, het farmaceutische bedrijf dat de wederopstanding industrialiseert. Janine afwijzen daarentegen betekent haar een tweede keer verliezen en bekrachtigen dat liefdesleed niet ongedaan kan worden gemaakt. Ben kiest voor de liefde. En het is die keuze die hem definitief zal doen omslaan naar de grijze zone waarvan het portret van Chasm, deze gebroken kloon die vijand van de webslinger werd de hedendaagse bekroning vormt.
Janine Godbe is, in dit nieuwe tijdperk, de emotionele hefboom waarmee de hele strategie van de demiurg werkt. Zonder Janine had Ben de verleiding van de wederopstanding misschien weerstaan. Met haar wordt hij een van de actiefste erfgenamen van de Jackal. Die narratieve machtsovername is des te indrukwekkender omdat ze zonder enige knaleffecten gebeurt: Janine zwaait met geen pistool, leidt geen leger, smeedt geen complot. Ze bestaat, simpelweg. En haar bestaan volstaat om een held te doen omslaan in zijn tegendeel.
Waarom Janine de geheime wond van de kloonmythologie is
Wanneer je de galerij van personages uit de Clone Saga op een rij zet, springt de vaststelling in het oog: vrijwel allemaal hebben ze een pathologische relatie met identiteit. Spidercide, de meest instabiele experimentele kloon van de webslinger, beheerst niet eens de samenhang van zijn eigen lichaam. Carrion, de macabere kloon van de demiurg zelf, is in permanente ontbinding. Kaine is een verlitteken gezicht. Ben Reilly schommelt tussen Scarlet Spider en Chasm. Alle anderen zijn mannen, allemaal dragen ze kostuums, allemaal worden ze geïdentificeerd door hun graad van nabijheid tot Peter Parker.
Janine ontsnapt aan dat schema. Ze is geen kloon van de webslinger, noch een kloon geschapen om te vechten. Ze is een mens, met een geschiedenis, met trauma's, met een lichaam dat ze zelf heeft opgebouwd door vlucht en verhulling. En het is precies dat verschil dat haar tot de kostbaarste uitzondering van de hele kloongalaxie maakt. Daar waar de andere personages de gebrekkige kopie belichamen, belichaamt Janine het gewonde origineel. Haar mythologie gaat niet over genetica: ze gaat over geheugen. Ze gaat over dat deel van onszelf dat de ergste dingen overleeft, op voorwaarde dat het van naam kan veranderen.
Die dimensie laat Janine resoneren met andere figuren van de webslinger die diepe trauma's hebben overleefd. Back in Black, de verhaallijn waarin Peter Parker de moraal laat varen na de dood van tante May, brengt een soortgelijke woede in beeld. De analyse van de dood van tante May en haar schokgolf gaat eveneens in dialoog met dit thema. Maar Janine gaat verder dan het verlies van een naaste: ze heeft een naaste overleefd die haar aanviel. Die specificiteit brengt haar dicht bij vrouwelijke personages zoals Spider-Gwen, de Spider-Woman die de fans verafgoden, die ook het gewicht draagt van een gewelddadige parallelle realiteit, maar zonder superkrachten om die te sublimeren.
COLLECTIE — Buste Limited Edition
Collector Buste — Limited Edition
699,90 €
Voor de liefhebbers die de gestalte die alle grote tijdperken van de webslinger heeft vergezeld, van de Raimi-jaren tot de Clone Saga, binnen handbereik willen houden. Een stuk van absolute aanwezigheid.
Ontdekken →Een zeldzame vrouwelijke figuur in het ecosysteem van de webslinger
Het Marvel-universum rond Peter Parker telt talrijke krachtige vrouwelijke figuren. Gwen Stacy, wier dood het meest aangrijpende moment uit de comics blijft, is daar het tragische archetype van. Mary Jane Watson is het zonnige archetype. Het volledige fresco over Peter Parker toont hoezeer zijn psyche zich heeft opgebouwd rond die stralende figuren. Maar Janine behoort tot een andere familie: die van de gewone vrouwen die de fictie naar de achtergrond verbant, en die ze toch niet meer kan vergeten zodra ze hen heeft neergezet.
Wat Janine onderscheidt, is dat ze nooit heeft geprobeerd om náást de webslinger te bestaan. Ze werd nooit gered door een superheld. Ze stond nooit oog in oog met een superschurk. Haar strijd is innerlijk, haar vlucht is administratief, haar pijn gaat vooraf aan elk gekostumeerd avontuur. Ze is, op een bepaalde manier, het tegenmodel van het klassieke superheldendom: een persoon voor wie geen enkele cape het verleden had kunnen veranderen. Die kwaliteit brengt haar dicht bij een andere narratieve traditie, die zich heeft ontwikkeld bij sommige bijfiguren zoals Anya Corazon, de Spider-Girl die haar eigen lot weeft, of zoals de hypothetische dochter van Peter in Spider-Girl, de verhaallijn gewijd aan Mayday Parker in een alternatieve toekomst.
Janine werpt ook een impliciete politieke vraag op. Hoeveel vrouwelijke personages hebben, in de lange geschiedenis van de webslinger, recht gehad op een traject dat niet afhangt van een mannelijke held om te bestaan? Heel weinig. Janine, ondanks haar status van simpele geliefde van Ben Reilly, ontsnapt aan die wet: haar verhaal begint vóór ze Ben ontmoet en gaat, op de achtergrond, verder na hun scheiding. Ze heeft een eigen innerlijk leven. Die singulariteit maakt haar tot een discreet kostbaar personage, in een genre waarin vrouwelijke handelingsmacht zeldzaam blijft. Cindy Moon, de toekomstige heldin Silk uit het Spider-Verse, illustreert de recentere tendens om vrouwelijke personages hun eigen volledige boog te geven.
Een spiegellezing van de kloonmythologie
De bijdrage van Janine aan de kloonmythologie laat zich ook op een meer structureel niveau meten. Haar simpele aanwezigheid maakt zichtbaar wat de hoofdverhaallijn verborg. De Clone Saga is, in zijn canonieke vorm, een verhaal van mannen. Mannelijke wetenschappers, mannelijke superhelden, mannelijke schurken, mannen in rode kostuums. Janine brengt een stem terug die ontbrak: die van een persoon die, net als Ben, leeft met een gefabriceerde identiteit, maar die er nooit van heeft gedroomd een superheld te zijn. Ze is een burgerlijke getuige van de kloonmythologie, en het is daarin dat ze die verrijkt.
Die spiegellezing maakt het ook mogelijk de rol van de demiurg te herwaarderen. De Clone Saga, die de fans vandaag nog altijd verdeelt, wordt vaak beschreven als een redactionele ontsporing. Janine maakt het mogelijk de zaak anders te bekijken: als je de saga bekijkt door haar meest discrete personages, ontdek je een veel ontroerender, veel rechtvaardiger, veel menselijker verhaal dan de oorlog van kopieën op de cover van de maandelijkse nummers. De beste lezing van de Clone Saga is misschien niet de heroïsche lezing. Het is de intieme lezing. En Janine houdt er de draad van vast.
Om het kielzog van Janine helemaal te meten, moeten we ook de populaire cultuur vermelden die ze in stilte doorkruist. De volledige cartografie van het Spider-Verse wijdt haar bijna niets toe. De encyclopedie van alle personages evenmin. Haar aanwezigheid is voornamelijk gearchiveerd op forums en gespecialiseerde wiki's. Het is precies om die reden dat een artikel als dit nodig is: opdat Janine geen voetnoot blijft, opdat ze haar plaats inneemt in de grote puzzel. Die traditie van het uitlichten van vergeten personages sluit aan bij andere opgravingen zoals de onbekende geschiedenis van de ouders van Peter Parker of het echte detail van de dood van oom Ben.
Dit vergeten deel van de Clone Saga lezen en verzamelen
Om het traject van Janine te volgen, kan de nieuwsgierige lezer beginnen met Spider-Man: The Lost Years van J.M. DeMatteis en John Romita Jr., waar het koppel ontstaat, leeft en uiteenscheurt. Daarna komt de eigenlijke Clone Saga, waar Janine wordt genoemd maar nauwelijks wordt uitgewerkt. De krachtige terugkeer situeert zich in de trilogie van Dan Slott gewijd aan The Clone Conspiracy in 2016-2017. Voor de liefhebbers van parallelle continuïteit zetten bepaalde nummers van Ben Reilly: Scarlet Spider en van The Spectacular Spider-Men de draad met kleine toetsen voort. De verhaallijn Spider-Man Redemption gewijd aan de laatste hoop van Kaine gaat onrechtstreeks in dialoog met die kwesties van verlossing. Om verder te gaan over dit onderwerp, zie ook Spider-Boy (Bailey Briggs): de uitgewiste kloon die niemand zich herinnerde ooit te hebben gekend.
De esthetiek van het koppel Ben en Janine heeft weinig afgeleide objecten geïnspireerd. Het is een van de paradoxen van de discrete personages: we koesteren ze, maar we maken er geen figuren van. Wie dit universum toch wil verlengen, kan terecht bij de cosplay-collecties van de webslinger, die de Scarlet Spider-varianten van Ben Reilly aanbieden, en de LEGO gewijd aan de webslinger laten toe de iconische plekken te herbouwen waar de Clone Saga zich afspeelde. Voor de liefhebbers van dagelijkse voorwerpen die dag in dag uit worden gedragen, bewaren de officiële maskercollectie en de webschieters de herinnering aan de tijdperken waarin Ben zelf zijn uniform droeg.
Wat de meta-lezing betreft, geven twee achtergrondpagina's een nuttig kader. De volledige saga van de verhaallijnen van de webslinger maakt het mogelijk de Clone Saga in de algemene chronologie te situeren, en de volledige gids van de emblematische schurken geeft een waardevolle context om te begrijpen hoe de demiurg van de Clone Saga past in de galerij van de grote vijanden. Janine verschijnt in geen van beide. Dat is heel haar paradox: ze is centraal door haar emotionele reikwijdte, en onzichtbaar door haar structurele positie.
De hardnekkige schaduw van een simpele geliefde
De geschiedenis van de grote superheldenverhalen bestaat uit helden en schurken, uit kostuums en oorsprongen, uit krachten en vermogens. En dan, soms, aan de rand van dat mechanisme, treedt een gewoon mens het verhaal binnen en weigert eruit te stappen. Janine Godbe is zo iemand. Ze redt de wereld niet. Ze vernietigt hem ook niet. Ze houdt van een man die niet zou mogen bestaan, en die liefde alleen volstaat om gedurende drie decennia een van de meest gewrongen sagen van de Marvel-mythologie te verstoren.
Je kunt de Clone Saga zonder haar lezen. Maar zodra je haar hebt ontdekt, kun je hem niet meer herlezen zonder haar te zoeken. Haar gestalte, haar zachte accent, haar gestolen naam, haar permanente angst om ontmaskerd te worden: dat alles komt naar boven op elke bladzijde gewijd aan Ben Reilly, als een doorlopende basgrond die het geheel kleurt. Ze is de geheime wond, de knoop die de scenaristen bewust open laten, de herinnering dat zelfs de meest voltooide kloon van de webslinger niets is zonder een vrouw die bereid is hem in zijn dubbele clandestiniteit te aanvaarden. En zolang Ben Reilly ergens in het Marvel-ecosysteem blijft opduiken, zal Janine Godbe ronddolen, op de achtergrond, dicht bij zijn hart. Om verder te gaan en het volledige filmoeuvre van de held te omarmen, kun je het volledige fresco van de films, kostuums en versies van de webslinger raadplegen, dat de culturele context belicht waarin de Clone Saga ver buiten de comics heeft uitgezaaid.
