Empire State University: de universiteit van Peter Parker uitgelegd

Iedereen kent de middelbare school van Peter Parker. Veel minder mensen weten dat hij er is afgestudeerd, en dat het vervolg van zijn leven zich afspeelt op een even structurerende plek: Empire State University, een fictieve New Yorkse universiteit waar hij halverwege de jaren zestig begint.

Die verhuizing is een van de belangrijkste ingrepen die ooit op de reeks zijn gedaan. Ze brengt het personage van de adolescentie naar de volwassenheid, vernieuwt zijn hele entourage, en installeert het decor waarin zijn meest markante drama’s zich zullen afspelen. Dit is waarom die campus even zwaar weegt als het huis in Forest Hills of de redactiezaal van The Daily Bugle.

Wat Empire State University is

ESU is een fictieve universiteit in New York, voorgesteld als een grote stedelijke instelling in plaats van een groene campus buiten de stad. Ze hoort tot dezelfde categorie verzonnen plekken als The Daily Bugle: plausibel genoeg om er niet bij stil te staan, vrij genoeg opdat de auteurs er kunnen doen wat ze willen.

Haar verschijning dateert van eind 1965, in het nummer waarin Peter Parker aan zijn eerste jaar begint. De keuze voor een stadsuniversiteit past bij de hele opzet: Peter blijft bij zijn tante wonen, neemt het openbaar vervoer, en combineert zijn lessen met werk. Hij heeft geen studentenleven op een campus, hij heeft het leven van een student die werkt.

De wetenschap neemt er een centrale plaats in. Peter volgt er een opleiding die eindelijk verklaart wat de lezer vanaf het begin zag: die jongen maakt zijn eigen webvloeistof in een slaapkamer. ESU geeft institutionele legitimiteit aan wat de middelbare school alleen kon aanstippen.

Dat detail verdient het dat je erbij stilstaat, want het botst met de gebruikelijke genrelogica. Bij de meeste superhelden komt de uitrusting uit een fortuin, een buitenaardse technologie of een erfenis. Bij Spider-Man komt ze uit schoolwerk. De webschieters zijn geen cadeau: het is het huiswerk van een begaafde student zonder geld.

De universiteit is dus de instelling die het personage samenhangend maakt. Zonder haar is een scholier die in zijn kamer een ongezien polymeer uitvindt pure fantasie. Mét haar heb je een traject: een vroeg talent, een opleiding, een laboratorium, professoren. De reeks heeft zichzelf de middelen gegeven om haar onwaarschijnlijkste uitgangspunt geloofwaardig te maken.

Dat verklaart ook waarom zoveel van zijn tegenstanders uit hetzelfde milieu komen. Wanneer de held een wetenschapper is, zijn zijn vijanden dat ook — en wordt de campus het natuurlijke raakpunt tussen beide kampen.

1965: de dag waarop Spider-Man de middelbare school verlaat

Een stripfiguur laten verouderen is riskant. De meeste helden uit die tijd bleven bevroren op een onbepaalde leeftijd, wat het mogelijk maakte om dezelfde situaties eindeloos te herhalen. Peter Parker van de middelbare school naar de universiteit laten gaan, betekende afzien van dat gemak.

De gok heeft geloond, en hij verklaart een flink deel van de lange levensduur van de reeks. Door mee te verouderen met zijn lezers kon het personage onderwerpen aansnijden die op de middelbare school onmogelijk waren: financiële zelfstandigheid, volwassen relaties, loopbaankeuzes, de dood van vrienden. Het schooldecor is doorgegeven aan de volgende generaties.

Het contrast met de vorige periode is scherp. Waar Midtown High een plek van pesterijen en vernederingen was, is ESU een plek van keuzes en verantwoordelijkheden. Het pesten maakt er plaats voor volwassen dilemma’s. Het is hetzelfde personage, in een volstrekt ander verhalend regime.

Harry en Gwen: de entourage die alles vervangt

De universiteit brengt Peter wat de middelbare school hem nooit had gegeven: vrienden. Hij ontmoet er Harry Osborn, met wie hij uiteindelijk een appartement deelt, en Gwen Stacy, die de centrale liefde van die periode wordt.

Het geval van Harry is bijzonder geladen. Als zoon van een industrieel belichaamt hij een sociaal milieu dat Peter niet kent, en hun vriendschap wordt ondanks die kloof opgebouwd voordat ze onder het gewicht van het geheim en de vaderlijke erfenis afbrokkelt. Dat traject vertelden we in ons portret van Harry Osborn, vriend, rivaal of vijand — en niets daarvan was mogelijk geweest zonder een plek waar twee jongeren uit tegengestelde milieus elkaar dagelijks kruisen.

Gwen Stacy behoort dan weer volledig tot die periode. Haar aanwezigheid, haar relatie met Peter en haar dood definiëren het universitaire tijdperk van de reeks, en haar afloop blijft een van de meest besproken schokken uit de hele Amerikaanse strip, zoals we uitwerkten in onze analyse van haar dood.

De professor die een monster wordt

Hier volgt het element dat weinig gelegenheidslezers kennen, en dat van ESU veel meer maakt dan een decor. Een van de biologieprofessoren van Peter Parker heet Miles Warren. Hij is een gerespecteerd wetenschapper, een gewone docent, en een man die een obsessie ontwikkelt voor een van zijn studentes.

Zijn ontsporing zal een van de meest verontrustende antagonisten uit de catalogus voortbrengen, wiens parcours we schetsten in ons artikel over de Jackal. Het belangrijke punt is dit: die schurk is niet uit de lucht komen vallen, hij gaf les in het auditorium waar Peter zat te noteren.

De gevolgen ontvouwen zich over decennia. Het werk van die professor baant de weg naar een van de langste en meest bediscussieerde saga’s van de reeks, en naar personages als Ben Reilly, die Chasm werd. Dat komt allemaal uit een universiteitslaboratorium.

Een campus die monsters maakt

Miles Warren is geen uitzondering. ESU functioneert in de reeks als een broedplaats: laboratoria, subsidies, experimenten, onderzoekers onder druk. Veel tegenstanders van Spider-Man zijn wetenschappers, en ze moeten ergens gewerkt hebben.

De parallel met de privésector is leerrijk. Waar Oscorp Industries rampen voortbrengt uit winstbejag en industriële nalatigheid, brengt de universiteit ze voort uit persoonlijke ambitie en intellectuele ontsporing. Twee verschillende mechanismen, hetzelfde resultaat.

Die symmetrie is waarschijnlijk niet vooropgezet, maar ze geeft het universum een zeldzame samenhang. De dreigingen komen niet van een andere planeet: ze komen uit de instellingen waar Peter studeert en werkt. Voor een overzicht van die figuren laat de volledige gids met de iconische schurken zien hoeveel van hen een labjas dragen.

Geld, het obstakel dat nooit verdwijnt

Een punt dat de bewerkingen stelselmatig wegmoffelen: Peter Parker kan zich het studentenleven niet veroorloven. Het Amerikaanse inschrijvingsgeld, de kosten van handboeken, het vervoer, en een tante die van hem afhangt — de universiteit is voor hem net zozeer een financieel als een intellectueel probleem.

Die beperking doordrenkt de hele periode. Ze verklaart waarom hij foto’s verkoopt aan de krant die hem belastert, waarom hij het ene bijbaantje na het andere doet, waarom hij lessen en examens mist. Waar andere helden over een fortuin of een mecenas beschikken, moet hij kiezen tussen een fatsoenlijke garderobe en een semester.

Het verhalende resultaat is kostbaar. De inzet van een aflevering kan een bedreigde beurs zijn in plaats van een buitenaardse invasie, en de lezer gelooft het net zo goed. Weinig superheldenreeksen kunnen spanning opbouwen rond een universitaire inschrijving; deze doet het al zestig jaar.

Dat maakt zijn traject ook geloofwaardig voor een niet-Amerikaans publiek, waar dezelfde afwegingen in andere vormen bestaan. Het decor is fictief, de moeilijkheid niet.

Een plek van sociale menging

ESU brengt mensen samen die elkaar anders nooit waren tegengekomen. Een beursstudent uit Queens, de erfgenaam van een industrieel, de dochter van een politieman: de campus werkt als ontmoetingspunt tussen werelden die in de echte stad gescheiden blijven.

Die configuratie brengt de meeste spanningen van de periode voort. De vriendschap tussen Peter en Harry wordt voortdurend bewerkt door het verschil in middelen, en de schaduw van vader Osborn hangt over scènes die zonder dat gewoon studentenmomenten zouden zijn. De reeks maakt er nooit een betoog van, maar de kloof is in bijna elke scène aanwezig.

Dat maakt het traject van Harry ook zo tragisch. Hij heeft het geld, het appartement, de naam — en hij benijdt Peter precies om wat geld niet koopt. De campus is de plek waar die asymmetrie voor beide personages zichtbaar wordt.

Aan de andere kant van het bureau

De band van Peter Parker met de universiteit stopt niet bij zijn studies. In de loop van de decennia keert hij er terug als gevorderd student, als assistent, en daarna als docent. Dat circuleren tussen posities is een van de dingen die het personage onderscheiden: weinig helden hebben zo’n gedocumenteerd beroepsparcours.

Dat heen en weer dient ook het verhaal. Een Peter die lesgeeft, is een Peter die verantwoordelijk is voor andere jonge mensen, geconfronteerd met situaties die hij zelf aan de andere kant heeft beleefd. De reeks heeft die spiegel meermaals benut, met resultaten die vaak tot de ontroerendste uit de catalogus horen.

Om al die omslagen te volgen — van freelancefotograaf tot onderzoeker, van docent tot bedrijfsleider — schetsten we alle beroepen die hij heeft uitgeoefend. De universiteit keert in bijna elk van die etappes terug.

De campusjaren, een grafische gouden eeuw

De universitaire periode valt ook samen met een visueel hoogtepunt van de reeks. De burgerkleding, de appartementsinterieurs, de auditoria, de cafetaria’s: allemaal decors die de tekenaars dwingen om iets anders uit te werken dan gevels en webben.

Het is eveneens het tijdperk van de gedurfdste verteltechnische experimenten, zoals de beroemde aflevering waarin Peter wakker wordt met vier extra armen — een verhaal dat we uitwerkten in ons artikel over de Spider-Man met zes armen. Zo’n scenario heeft alleen zin omdat het een student biochemie overkomt die op zichzelf experimenteert.

Zelfs de personages die van de middelbare school komen, ontwikkelen zich in dat kader. De eeuwige rivaal volgt eveneens een parcours dat hem elders brengt, zoals de evolutie van Flash Thompson laat zien, van gangpester tot gerespecteerd personage.

De terugkeer van ESU op het scherm

De bewerkingen hebben de universiteit lang genegeerd. De films uit de jaren 2000 raken haar even aan, die uit de jaren 2010 brengen het personage terug naar de middelbare school, en de campus verdwijnt vrijwel volledig uit het filmverhaal. Daar is een eenvoudige reden voor: een tienerheld verkoopt beter, en de universiteit veronderstelt een ouder personage.

De recentste film verandert dat gegeven, door een vooraanstaand wetenschapper als professor aan Empire State University te zetten. De knipoog is aan de lezers gericht, maar hij doet meer: hij herintroduceert op het scherm een plek die decennia strips structureert, en hij geeft het personage een academische omgeving die het al lang niet meer had.

Dat past bij de algemene beweging van de recente bewerkingen, die liever uit de bladzijden putten dan uit hun eigen films. Na de middelbare school van Homecoming sluit de universiteit logischerwijs de schoolcirkel van het personage.

Blijft de vraag wat de volgende verhalen ermee zullen doen. Een campus biedt mogelijkheden die een middelbare school niet heeft: laboratoria, volwassen onderzoekers, financiering, belangenconflicten. Allemaal veren die de strip decennialang heeft benut en die de film zo goed als nooit heeft aangeraakt.

Hier past voorzichtigheid: de aanwezigheid van een professor in een film betekent niet dat er een universitaire verhaallijn gepland is. Een knipoog kan een knipoog blijven. Maar de plek staat voortaan op het scherm, en dat is de minimale voorwaarde om er ooit naar terug te keren.

Voor lezers is het effect onmiddellijk: een naam die ze uit de bladzijden kennen, duikt plots op in een bioscoopzaal, zonder uitleg. Dat is precies het soort detail dat stripkennis beloont zonder wie ze niet heeft ooit te straffen.

Een fictieve universiteit in een echte stad

ESU stelt een probleem dat de rest van het universum niet stelt. New York is echt, zijn bruggen zijn echt, zijn stadsdelen ook. Waarom een universiteit verzinnen terwijl de stad er meerdere telt, prestigieus en perfect bruikbaar?

Het antwoord is praktisch. Een echte instelling legt juridische en redactionele beperkingen op: je laat geen laboratorium van een bestaande universiteit ontploffen, je maakt van een van haar professoren geen seriecrimineel. De vinding biedt de vrijheid die de wetenschappelijke ontsporingen van het verhaal nodig hebben.

Ze maakt het ook mogelijk om de instelling met de tijden te laten meebewegen, er afdelingen aan toe te voegen, de architectuur ervan te wijzigen, zonder dat een lezer bezwaar kan maken. Het is een elastisch decor in een rigide stad — precies hetzelfde compromis als dat wat The Daily Bugle beheerst, een verzonnen krant in een stad waar de pers bestaat.

Die kruising tussen echte en fictieve plekken is een van de handtekeningen van het Spider-Man-universum. Het personage loopt in echte straten, neemt echte bruggen, en werkt in denkbeeldige instellingen. De stad levert de geloofwaardigheid, de instellingen leveren de vrijheid.

Waarom deze plek telt

Empire State University is geen overgangsdecor tussen de middelbare school en het volwassen leven. Het is de plek waar Peter Parker een vervangende familie opbouwt, waar hij de vrouw van wie hij houdt verliest, waar hij de professor kruist die zijn ergste nachtmerrie zal worden, en waar hij als volwassene terugkeert om anderen les te geven.

Met andere woorden: daar houdt het personage op een tiener met een geheim te zijn en wordt het een volwassene met een geschiedenis. De middelbare school maakt de held, de universiteit maakt de man. Voor het totaalportret zet onze volledige pagina over Peter Parker die etappes weer op een rij.

En spreekt de geest van die periode je aan, dan passen de Spider-Man-posters en de decoratie perfect bij een bureau of een studentenkamer, terwijl de figuren, de T-shirts en de Spider-Man-maskers de rest van de uitrusting dekken. Een universiteit die in 1965 werd verzonnen, voedt zestig jaar later nog altijd de films.